kapital                logo                ue



Student przewlekle chory PDF Drukuj Email
OSOBY Z CHOROBAMI PRZEWLEKŁYMI NA WYŻSZEJ UCZELNI

Definicja choroby przewlek┼éej: Wed┼éug ameryka┼äskiej Komisji ds. Chor├│b Przewlek┼éych (Commission on Chronic Illness) choroba przewlek┼éa to ÔÇ×wszelkie zaburzenia lub odchylenia od normy, kt├│re maj─ů jedn─ů lub wi─Öcej z nast─Öpuj─ůcych cech charakterystycznych: s─ů trwa┼ée, pozostawiaj─ů po sobie inwalidztwo, spowodowane s─ů nieodwracalnymi zmianami patologicznymi, wymagaj─ů specjalnego post─Öpowania rehabilitacyjnego albo wed┼éug wszelkich oczekiwa┼ä wymaga─ç b─Öd─ů d┼éugiego okresu nadzoru, obserwacji czy opiekiÔÇŁ (Shontz, s. 300)

Zasi─Ög spo┼éeczny: W Polsce nie prowadzono systematycznych bada┼ä epidemiologicznych dotycz─ůcych rozpowszechniania chor├│b przewlek┼éych. Szacunkowo przyjmuje si─Ö, ┼╝e dotykaj─ů one 12ÔÇô15% og├│┼éu populacji m┼éodego pokolenia w wieku do 19 lat. W literaturze pediatrycznej przyjmuje si─Ö, ┼╝e 10ÔÇô20% dzieci i┬ám┼éodzie┼╝y cierpi na r├│┼╝nego rodzaju przewlek┼ée schorzenia somatyczne (Pilecka, s. 14).

Podział chorób przewlekłych:
  • uk┼éadu oddechowego (np. astma, gru┼║lica, rozstrzenie oskrzeli),
  • jamy nosowo-gard┼éowej i uszu,
  • uk┼éadu kr─ů┼╝enia (choroby hemofiliczne, skazy krwotoczne),
  • uk┼éadu kostno-stawowego i tkanki ┼é─ůcznej (np. gor─ůczka reumatyczna, reumatoidalne zapalenie staw├│w),
  • choroby mi─Ö┼Ťni,
  • uk┼éadu moczowego (np. nerczyca, dializy),
  • systemu wydzielania wewn─Ötrznego (np. cukrzyca),
  • zwi─ůzane z nieprawid┼éow─ů przemian─ů materii i niew┼éa┼Ťciwym sposobem od┼╝ywiania si─Ö.


Modele terapeutyczne w podej┼Ťciu do os├│b przewlekle chorych:

  1. model biomedyczny ÔÇô zdrowie pojmowane jest jako sprawno┼Ť─ç uk┼éadu biologicznego, a choroba jako zak┼é├│cenie funkcji biologicznych; oddzia┼éywanie terapeutyczne to przywracanie sprawno┼Ťci uk┼éadu biologicznego;
  2. model holistyczny (aksjomedyczny) ÔÇô w zwi─ůzku z rozumieniem cz┼éowieka jako bytu biologiczno-psychiczno-duchowego zdrowie jest dynamiczn─ů r├│wnowag─ů wszystkich tych aspekt├│w jego funkcjonowania, choroba ÔÇô ich dysfunkcj─ů, terapia za┼Ť s┼éu┼╝y przywr├│ceniu osobowej harmonii na poziomie biologicznym, psychicznych i spo┼éecznym (Szawarski, s. 60ÔÇô70).

Podstaw─ů teoretyczno-aksjologiczn─ů wsparcia choruj─ůcych przewlekle student├│w pod wzgl─Ödem edukacyjnym, wychowawczym i emocjonalnym mo┼╝e by─ç jedynie model holistyczny.

Wp┼éyw choroby przewlek┼éej na potrzeby i mo┼╝liwo┼Ťci edukacyjne dotkni─Ötych ni─ů os├│b

Przewlek┼éa choroba prowadzi do zmian w budowie anatomicznej i funkcjonowaniu narz─ůd├│w czy uk┼éad├│w wewn─Ötrznych, co utrudnia og├│lny rozw├│j fizyczny osoby chorej, przyczynia si─Ö do deformacji cia┼éa oraz zmian w strukturze narz─ůd├│w wewn─Ötrznych, zak┼é├│ca i zaburza ich funkcjonowanie. Skutkiem jest obni┼╝enie wydolno┼Ťci fizycznej i wysi┼ékowej. Wydolno┼Ť─ç fizyczna, czyli zas├│b si┼é uwarunkowany stanem zdrowia somatycznego, stanowi podstaw─Ö podzia┼éu os├│b przewlekle chorych na cztery grupy:

  1. osoby, kt├│re pomimo objaw├│w choroby wykazuj─ů pe┼én─ů wydolno┼Ť─ç fizyczn─ů,
  2. osoby, którym choroba uniemożliwia duży wysiłek fizyczny,
  3. osoby, kt├│re odczuwaj─ů dolegliwo┼Ťci podczas codziennej aktywno┼Ťci fizycznej,
  4. osoby ca┼ékowicie niezdolne do normalnego trybu ┼╝ycia, zmuszone do sta┼éego przebywania w ┼é├│┼╝ku (Pilecka, s. 17ÔÇô22).

Choroby przewlek┼ée, zmieniaj─ůc codzienny tryb ┼╝ycia, wyznaczaj─ů mo┼╝liwo┼Ťci edukacyjne m┼éodego cz┼éowieka, ograniczaj─ů lub uniemo┼╝liwiaj─ů realizacj─Ö marze┼ä i plan├│w zawodowych, odbieraj─ů samodzielno┼Ť─ç i ograniczaj─ů mo┼╝liwo┼Ťci za┼éo┼╝enia w┼éasnej rodziny.

Człowiek chory przewlekle, szczególnie młody, dotkliwie odczuwa:

  • ograniczenie szans rozwoju osobowo┼Ťci,
  • ograniczenie szans rozwoju spo┼éeczno-emocjonalnego,
  • oraz ograniczenie szans rozwoju umys┼éowego
  • wykazuje ni┼╝sz─ů samoocen─Ö,
  • cechuje go utrata perspektyw ┼╝yciowych i nadziei, konieczno┼Ť─ç rezygnacji z plan├│w i zamierze┼ä,
  • ujemnie ocenia swoje mo┼╝liwo┼Ťci i pozycj─Ö spo┼éeczna,
  • wykazuje zaburzenia aktywno┼Ťci psychicznej i stan├│w emocjonalnych,
  • my┼Ťli o w┼éasnej nieprzydatno┼Ťci do ┼╝ycia,
  • boi si─Ö odrzucenia emocjonalnego przez innych b─ůd┼║ przyja┼║ni motywowanej lito┼Ťci─ů,
  • odczuwa obni┼╝enie nastroju, bierno┼Ť─ç, brak optymizmu, nisk─ů motywacj─Ö, zmniejszon─ů og├│ln─ů odporno┼Ť─ç uk┼éadu nerwowego (labilno┼Ť─ç emocjonalna),
  • ulega bezsilno┼Ťci, bezradno┼Ťci, poczuciu krzywdy i straty,
  • cz─Östo koncentruje si─Ö na warto┼Ťciach podstawowych, przyjmuj─ůc model ┼╝ycia ÔÇ×tu i terazÔÇŁ,
  • mo┼╝e odczuwa─ç deprywacj─Ö potrzeb emocjonalnych oraz ograniczenie stymulacji zewn─Ötrznej.
  • cz─Östo ogrania go rozpacz.

Nauczyciel akademicki powinien pami─Öta─ç, ┼╝e potrzeby psychiczne studenta chorego zale┼╝─ů od:

  • rodzaju i ci─Ö┼╝ko┼Ťci schorzenia,
  • d┼éugo┼Ťci okresu chorowania i czasu pobytu w szpitalach czy sanatoriach,
  • stanu uk┼éadu nerwowego,
  • a tak┼╝e od czynnik├│w pozachorobowych, takich jak:
  • temperamentu,
  • uprzednich prze┼╝y─ç, w tym zwi─ůzanych z wcze┼Ťniejsz─ů edukacj─ů,
  • warunk├│w domowych i sytuacji materialnej rodziny,
  • stosunku cz┼éonk├│w rodziny do choroby,
  • stosunku r├│wie┼Ťnik├│w do choroby (G├│ralczyk).

Wybrane zakresy wsparcia dydaktyczno-wychowawczego, emocjonalnego i społecznego studenta chorego organizowane przez nauczyciela akademickiego

Warunkiem wsparcia jest wiedza opiekuna roku i nauczyciela akademickiego o jednostce chorobowej studenta oraz wynikaj─ůcych z niej ograniczeniach. Wsparcie na poziomie edukacyjnym polega na dostosowaniu procesu dydaktycznego do indywidualnych mo┼╝liwo┼Ťci i potrzeb studenta przewlekle chorego. Sk┼éadaj─ů si─Ö na to:

  1. organizacja nauki zgodnie z indywidualnymi zaleceniami, ograniczeniami, mo┼╝liwo┼Ťciami i┬áregulaminem studi├│w;
  2. modyfikacja tre┼Ťci programowych zgodnie z wydolno┼Ťci─ů fizyczn─ů i wysi┼ékow─ů studenta;
  3. dostosowanie tempa pracy do indywidualnej wydolno┼Ťci fizycznej i psychicznej studenta;
  4. stosowanie metod i oddziaływań terapeutycznych.

Wsparcie wychowawcze, sprzyjaj─ůce integracji studenta przewlekle chorego z grup─ů r├│wie┼Ťnicz─ů, mo┼╝e by─ç realizowane przez:

  1. propozycje uczestnictwa w kołach naukowych, wolontariatach oraz innych formach organizacji czasu wolnego przeznaczonych dla studentów;
  2. podejmowanie przez nauczycieli interwencji wychowawczych w sytuacjach niekorzystnych dla ucznia chorego w grupie r├│wie┼Ťniczej (─çwiczeniowej, wyk┼éadowej, laboratoryjnej),.
  3. wzmacnianie przez nauczycieli pozycji spo┼éecznej ucznia chorego, wzmacnianie sp├│jno┼Ťci zespo┼éu i┬ápodmiotowo┼Ťci w tym zespole wszystkich student├│w, niezale┼╝nie od ich sprawno┼Ťci.

Wsparcie emocjonalne studenta to:

  1. dzia┼éania podtrzymuj─ůce, towarzyszenie w trudno┼Ťciach;
  2. wys┼éuchanie, cierpliwo┼Ť─ç, po┼Ťwi─Öcenie wi─Ökszej uwagi;
  3. ┼╝yczliwe zrozumienie, gotowo┼Ť─ç do niesienia pomocy, pozwalaj─ůca przezwyci─Ö┼╝y─ç kryzys;
  4. modyfikacja zachowań nauczyciela wobec studenta chorego stosowna do jego dorosłego wieku i potrzeb.

Wsparcie przez informacje o mo┼╝liwo┼Ťciach uzyskania pomocy:

  1. psychologicznej, pedagogicznej, prawnej;
  2. materialnej;
  3. od dzia┼éaj─ůcych grup wsparcia;
  4. od organizacjach rz─ůdowych i pozarz─ůdowych.


Cel wsparcia: Wsparcie os├│b przewlekle chorych ma znosi─ç bariery materialne i emocjonalne pomi─Ödzy nimi a ich ┼Ťrodowiskiem edukacyjnym ÔÇô nauczycielskim i kole┼╝e┼äskim. Efektem likwidacji wszelkich przejaw├│w wykluczenia powinna by─ç pe┼éna integracja tych os├│b z otoczeniem spo┼éecznym, b─Öd─ůca przes┼éank─ů przywracania harmonii ich osobowo┼Ťci.

Wykaz literatury:
Gałuszka A. (2005), Człowiek przewlekle chory. Aspekty psychoegzystencjalne. Wyd. UŚ, Katowice.
G├│ralczyk E. (1996), Choroba dziecka w twoim ┼╝yciu. O dzieciach ci─Ö┼╝ko i przewlekle chorych i ich rodzicach. Wyd. CMPPP MEN, Warszawa.
Grochmal-Bach B., Rorat M. (2003), Zaburzenia odżywiania się. Problemy medyczne, pedagogiczne i społeczne. Wyd. TWK, Rzeszów.
Maciarz A. (2006), Dziecko przewlekle chore. Opieka i wsparcie. Wyd. Akademickie ÔÇ×┼╗akÔÇŁ, Warszawa.
Pilecka W. (2007), Psychospo┼éeczne aspekty przewlek┼éej choroby dziecka ÔÇô perspektywa ekologiczna. [w:] B. Cytowska, B. Wilczura (red.:) Dziecko chore. Zagadnienia biopsychiczne i pedagogiczne. Wyd. Impuls, Krak├│w.
Shontz F.C. (1972), Ciężkie choroby przewlekłe [w:] Praktyka psychologiczna w rehabilitacji inwalidów, red. J.F. Garrett, E.S. Levine, tłum. Z. Obniski, Warszawa, PZWL.
Z. Szawarski (2005), M─ůdro┼Ť─ç i sztuka leczenia. Wyd. S┼éowo/Obraz Terytoria, Gda┼äsk, 2005.

 

© OWiRON, Uniwersytet Rzeszowski
Projekt sfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego